Jak przeprowadzić analizę SWOT firmy?

Dwoje współpracowników omawia pomysły zapisane na kolorowych karteczkach przy tablicy

Kategoria: Zarządzanie firmą

Co to jest analiza SWOT i kiedy ją stosować

Analiza SWOT to metoda oceny sytuacji firmy przez spojrzenie na cztery pola: atuty, słabości, szanse i zagrożenia. Nazwa pochodzi od angielskich słów Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats. Dwa pierwsze elementy dotyczą przedsiębiorstwa od wewnątrz, dwa kolejne odnoszą się do otoczenia, na które nie ma ono pełnego wpływu. Metodę stosuje się przed podjęciem decyzji o rozwoju, zmianie profilu działania albo wejściu na nowy rynek. Przydaje się też przy ocenie nowej koncepcji na pomysł na własny biznes, kiedy trzeba sprawdzić, czy ma ona szansę się utrzymać.

Krok pierwszy: zbierz zespół i ustal cel analizy

Analiza robiona samotnie przez jedną osobę zwykle daje obraz zniekształcony przez jej punkt widzenia. Lepiej zaprosić do rozmowy ludzi z różnych działów – sprzedaży, produkcji, finansów – bo każda z tych osób ma dostęp do innych informacji o organizacji. Przed spotkaniem trzeba ustalić, czego dotyczy analiza: całej firmy, jednego oferowanego towaru czy konkretnej decyzji, na przykład wejścia na nowy rynek. Bez jasno określonego celu arkusz SWOT wypełnia się przypadkowymi obserwacjami, które trudno później wykorzystać.

Jak sformułować pytanie wyjściowe

Pytanie wyjściowe powinno być konkretne, na przykład „czy otworzyć drugi punkt sprzedaży w tym mieście” albo „czy wprowadzić nową linię produktową”. Zbyt ogólne sformułowanie typu „jak idzie firmie” prowadzi do rozmycia wniosków. Im precyzyjniej określony temat, tym łatwiej później przełożyć wyniki analizy na decyzję.

Krok drugi: zidentyfikuj atuty i słabości firmy

Atuty i słabości to czynniki wewnętrzne, nad którymi firma ma kontrolę. Należą do nich kompetencje zespołu, jakość produktu, reputacja marki, sytuacja finansowa, lokalizacja czy posiadane zasoby. Przydatnym sposobem na uniknięcie przesady w jedną stronę jest porównanie się z konkurencją – dany element zasługuje na takie miejsce w arkuszu tylko wtedy, gdy wypada lepiej niż u rywali, a nie dlatego, że po prostu wygląda dobrze sam w sobie. Oceny trzeba formułować bez owijania w bawełnę, bo łagodzenie ich na etapie analizy prowadzi do złych decyzji później.

Przykłady czynników wewnętrznych, które często pojawiają się w arkuszach firmowych:

  • doświadczenie i kwalifikacje zespołu
  • jakość i unikalność oferowanego produktu lub usługi
  • rozpoznawalność marki i jej wizerunek, w tym identyfikacja wizualna firmy
  • sytuacja finansowa i dostęp do kapitału
  • relacje z kontrahentami i stabilność łańcucha zaopatrzenia
  • organizacja procesów wewnętrznych i efektywność kosztowa

Krok trzeci: przeanalizuj szanse i zagrożenia z otoczenia

Szanse i zagrożenia pochodzą z otoczenia firmy – rynku, rywali, przepisów, trendów społecznych i technologii. Przedsiębiorstwo nie decyduje o tych okolicznościach, ale może się do nich przygotować albo je wykorzystać. Korzystną okolicznością bywa na przykład rosnące zainteresowanie konkretną kategorią produktów, nowy kanał dystrybucji albo inne zachowania klientów. Negatywnym czynnikiem może być wejście nowego rywala na rynek, zmiana regulacji dotyczących branży albo wzrost kosztów surowców.

Przy ocenie otoczenia pomaga spojrzenie na konkretne obszary działania przedsiębiorstwa, na przykład na łańcuch dostaw, jeśli korzysta ono z importu i musi liczyć się z niepewnością związaną z transportem morskim towarów, albo na zmieniające się regulacje, jeśli branża jest nimi silnie objęta, jak w przypadku przepisów dotyczących środków żywienia zwierząt. Takie zjawiska, które wydają się odległe, czasem materializują się szybciej niż planowana zmiana w organizacji, dlatego lepiej traktować je z marginesem ostrożności, a nie z nadmiernym optymizmem.

Krok czwarty: zbuduj macierz SWOT

Po zebraniu czynników trzeba je ułożyć w czterech polach – to pozwala zobaczyć całość na jednym arkuszu i łatwiej porównywać poszczególne elementy.

Obszar Pytanie, które sobie zadajesz Przykład
Atuty Co robimy lepiej niż konkurencja? Krótszy czas realizacji zamówień
Słabości Co ogranicza nasz rozwój? Zależność od jednego dostawcy
Szanse Co w otoczeniu możemy wykorzystać? Rosnący popyt na usługi lokalne
Zagrożenia Co w otoczeniu może nam zaszkodzić? Nowy rywal wchodzący na rynek

Taki układ pokazuje, że decyzja biznesowa powinna wynikać z połączenia wewnętrznych zasobów firmy z sytuacją na rynku, a nie z jednego wybranego czynnika.

Krok piąty: połącz czynniki i wyciągnij wnioski

Sama lista zapisana w czterech kolumnach nie daje jeszcze decyzji – trzeba ją zestawić w całość. Atut spotkany z korzystną okolicznością rynkową wskazuje kierunek rozwoju, od którego dobrze zacząć. Brak zasobów w parze z niekorzystną sytuacją z otoczenia pokazuje obszar największego ryzyka, który trzeba zabezpieczyć przed podjęciem decyzji. Mocna strona wobec zagrożenia z rynku może stać się sposobem obrony pozycji przedsiębiorstwa, a korzystna okoliczność napotykająca niedostatek wewnętrzny wymaga wcześniej inwestycji w jego poprawę.

Wskazówka: zapisuj przy każdym czynniku, z czego on wynika i na jakiej podstawie go oceniono. Arkusz bez uzasadnień po kilku tygodniach staje się listą ogólników, których nikt nie pamięta, skąd się wzięły.

Najczęstsze błędy przy robieniu analizy SWOT

Pierwsza pomyłka to mylenie elementów wewnętrznych z zewnętrznymi – lokalizacja firmy jest cechą samej organizacji, a nie czynnikiem rynkowym, mimo że czasem zapisuje się ją w złym polu. Druga to tworzenie zbyt długich list bez priorytetów, przez co trudno ocenić, co ma realne znaczenie dla decyzji. Trzecia to robienie analizy jednorazowo i odkładanie jej na półkę, choć sytuacja rynkowa i wewnętrzna firmy zmienia się, więc SWOT wymaga powtarzania przy kolejnych wyborach. Czwarta to ocena bez porównania z konkurencją, co prowadzi do przecenienia własnych zasobów. Takie pomyłki często powtarzają się też przy codziennym kierowaniu przedsiębiorstwem, o czym szerzej piszemy w materiale o błędach popełnianych przy zarządzaniu firmą.

Jak wykorzystać wyniki analizy w praktyce

Wyniki analizy SWOT powinny trafić do konkretnego dokumentu, na podstawie którego podejmuje się decyzję, a nie zostać jedynie zapisane w arkuszu i zapomniane. Przy nowym przedsięwzięciu dobrze przenieść je do sekcji analizy rynku w biznesplanie pisanym krok po kroku, gdzie staną się punktem wyjścia do prognoz i skali inwestycji. Przy ocenie bieżącej działalności ten sam materiał może wskazać obszary, w których da się ograniczyć wydatki albo zmienić organizację pracy, podobnie jak przy metodach opisanych w artykule o obniżaniu kosztów prowadzenia firmy. Takie decyzje, zwłaszcza dotyczące inwestycji czy zmiany struktury nakładów, dobrze jest skonsultować z księgowym albo doradcą finansowym, który sprawdzi je z punktu widzenia aktualnej sytuacji przedsiębiorstwa.

Pytania o analizę SWOT

Jak często robić analizę SWOT firmy?

Nie ma jednej stałej częstotliwości – analizę robi się przy każdej większej decyzji oraz dodatkowo wtedy, gdy inaczej układa się sytuacja rynkowa, na przykład pojawia się nowy rywal lub zmieniają się przepisy dotyczące branży.

Czy SWOT nadaje się dla małej firmy, która dopiero zaczyna działać?

Tak, metoda sprawdza się niezależnie od wielkości firmy. Dla przedsiębiorstwa rozpoczynającego pracę bywa nawet bardziej przydatna, bo pomaga zweryfikować koncepcję przed poniesieniem kosztów.

Czy analizę SWOT można zrobić samodzielnie, bez zespołu?

Można, ale wynik będzie ograniczony do jednego punktu widzenia. Jeśli wspólna praca nie jest możliwa, dobrze skonsultować wnioski z kimś z zewnątrz, na przykład z doradcą biznesowym.

Analiza SWOT ma sens tylko wtedy, gdy kończy się decyzją albo konkretnym działaniem – jeśli arkusz zostaje zapisany i zamknięty w folderze, cały ten wysiłek idzie na marne. Najlepiej traktować ją jako punkt wyjścia do rozmowy o tym, co firma robi dalej, a nie jako formalność do odhaczenia przed spotkaniem zarządu.